Aasmund Olavsson Vinje

Over 2000 dikt, songar og prosatekstar skreiv han. I dag kan verka hans lesast på 11 språk. Han sette ein standard for profesjonell journalistikk som ikkje er for amatørar.

Aasmund Olavsson Vinje
Foto: Fotograf Mittet

Songar som Blåmann, Blåmann og Ved Rondane er blitt folkekjære skattar. Ferdaminne frå sumaren 1860 er like moderne i dag som då Vinje gav ut denne essayistiske reportasjeboka. Eposet Storegut er ei av dei mest lesne diktsamlingane i norsk dikting. I tillegg til slike klassikarar skreiv han dikt og talar og avisstykke for tida og staden.

Aasmund Olavsson Vinje (1818–1870) er det uråd å bli ferdig med. Han forstod samtida si så godt at han gjekk frå det eine ordskiftet til det andre. Som forfattar ferdast han høgt og lågt i samfunnet og kunne snakke med kven som helst. Han tenkte lynskarpt, men som taktikar var han hjelpelaus. Menneska og meiningane var der så lenge dei kunne brukast. Med sine sideblikk såg han mangt som andre ikkje la merke til, og med respektlaus humor gjekk han inn i si tid slik få hadde gjort før han. Det nynorske skriftspråket som Ivar Aasen fann, finslipte Vinje i sjangrar og emne, og han laga den første avisa på nynorsk. Ein dag i 1859 sette han ordet dagsnytt på trykk i Dølen, og sidan har det vore her.

Fredag 6. april 2018 er det 200 år sidan Aasmund Olavsson Vinje blei fødd. Det han tenkte og det han skreiv, er så viktig at enkeltpersonar, lag og institusjonar står i kø for å feire livsverket hans. Han vil bli beundra, dyrka, kritisert og misforstått. Nokre mytar står for fall, nye kan kome til. Etter eit initiativ frå Vinje kommune har Vinje-jubileet 2018 vore førebudd i fleire år. Vi veit mykje no som få ante noko om eller hadde gløymt. Når lysa går i svart på det siste arrangementet hausten 2018, vil mange vite noko som enno ikkje er blitt tenkt.

Utan Aasmund Olavsson Vinje hadde Noreg vore eit anna land. Det er store ord, men gjennom Vinje-jubileet vil vi vise kva som skjedde, feire det han gjorde og snakke om kva som no ventar. Det er den beste måten å takke på, for same kva Vinje skreiv om, spurde han lesarane sine om kva fortida kunne brukast til i framtida.

Viktige skrivestader

Lister og Mandals Amtstidende 1845–1848, innsendar
Morgenbladet 1847–1869, spaltist 1848–1949
Folkets Røst 1850
Tiden 1850, medredaktør
Manden / Andhrimner 1851, medredaktør
Drammens Tidende, Christiania-korrespondent 1.1.1951–19.2.1859
Illustreret Nyhedsblad 1852–1866 

Dølen

10.10.1858–24.7.1870 (292 nummer)

Bøker

Ferdaminni fraa Sumaren 1860 af A.O. Vinje. [I]. Christiania 1861. 128 s.
Ferdaminni fraa Sumaren 1860 af A.O. Vinje. II. Christiania 1861. 127 s.
A Norseman’s Views of Britain and the British. Edinburgh 1863. 162 + 6 s.
Diktsamling af A.O. Vinje. Christiania 1864. XVI + 218 s.
Storegut af A.O. Vinje, Christiania 1866. 134 s.
Blandkorn. Christiania 1867. 259 s.
Storegut. 2. utgåva. Christiania 1868. 94 s.

Småskrifter

«Germanias» Sang ved dets Kosuthfest den 8de November 1851 (Tiden svangeer gaaer med Skjæbner). [Christiania 1851]. Tone: «Schleswig-Holstein».

En Ballade om Kongen og Kongehuset, kvædet i Anledning af de sidste Tiders Begivenheder, af «En Stemme blandt Folket». Kristiania 1853.

Liers Sangere til Askers Sangere. Ved Mødet paa Skougum den 6te Januar 1854 (Held os, vi funde Sangens Mø). Drammen [1854]. Tone: «Hel os vi har et Fødeland».

Asker Sangforening ved Invielsen af sine nye Fane i Mødet med Liers, og Røkens Sangforeninger paa Asker den 17de Mai 1854 (Nu har vi Taget et Mandetag). [Christiania 1854]. Tone: «Kjøre Vatten og kjøre Ved».

Da Kirken paa Hammersborg havde faaet Tarnet og Krandsen. Den 22de December 1854 (Nu med Krands og Taarne prud). Christiania [1854].

Sang for Christiania borgerlige Infantericorps (Soldater vi ere, men ikke for Sold). Christiania 1854. Tone: «Vi færdes med Lyst».

Sang ved Haandværks-Foreningens Stiftelsesdag den 8de November 1855 (Haandværker vi ere. Det klinger lidt rart). Christiania [1855]. Tone: «Vi færdes med Lyst».

[Ved Skolelærermøtet paa Hamar i Juli 1857] (Vi staa og synge paa Hamars Grav). [1857]. Tone: «I Rosen Lund under Sagas Hal».

Sangermødet paa Hamar den 23de August 1857 (Som Fele uten Strenge). [Christiania 1857]. Tone: «Vist stolt paa Kodans Bølge». Møtet blei ikkje gjennomført.

Paa Madame Nibbes Fødselsdag den 16de Octbr. 1858 fra E.A. Skøien. 1858.

Det norske Landsmaal viktigaste Bøygningsformer. Vedlegg i Dølen 15.5.1859, skrive saman med Ivar Aasen.

Maler Holtfodts og Jomfru Torgersens Bryllupsdag 3die Decbr. 1860 (En Sang for vort unge lyksalige Par). [Christiania 1860]. Tone: «Vi færdes med Lyst».

Sang ved en landlig Fest paa Øraker den 15de Juni 1861 (Vi drage vest mod Skogen ud). [Christiania 1861]. Tone: «For Norge Kjæmpers Fødeland».

Arbeidernes Sang paa Hakedals Jernværk til Forvalter Sandberg og Hustru den 22de Juni 1861 (En Fjerdepart af hundred Aar). [1861]. Tone: «For Norge Kjæmpers Fødeland». Det siste diktet Vinje skreiv på dansk-norsk som eineforfattar.

Paa Ole Andersen Hasles Fødselsdag den 28de Juli 1861 (Me atter er i slikt eit Lag). [Christiania 1861]. Tone: «For Norge Kjæmpers Fødeland».

Om vaart nationale Stræv. Fyredrag haldet i Bergen til Intekt for Taarnet paa Bergenhus af Aasmund Olafson Vinje. Bergen 1869.

Ved Laget paa Ulevoll Nyaarsdag 1870. Christiania [1869].

Kjelde
Ottar Grepstad: Vinje-bibliografien. Skrifter av og om Aasmund Olavsson Vinje
1843–2016, Ørsta 2017